Wat waren de condities in het vroeg-middeleeuwse Spanje (Toledo, Cordoba) die een vreedzame samenleving tussen joden, islamieten (moren) en christenen mogelijk maakten? Overplaatsbaar naar het heden?

Alhoewel het beeld vermoedelijk geromantiseerd wordt/is leefden vanaf ruwweg 800 A.D. tot aan de Reyes Catolicos (1450-1510) grote joodse en christelijke gemeenschappen vredig in een door Moorse volkeren beheerst Midden- en Zuid-Spanje. Zowel landbouw, als economie en de kunsten en wetenschappen (kennis van het oude Griekenland kwam via deze route Europa binnen, de architectuur leverde nog steeds erkende hoogtepunten op) vierden hoogtij. Als je naar het huidige Midden-Oosten kijkt zijn de oorspronkelijke ingredi├źnten (sic) ook hier aanwezig: grote aantallen Joden, Arabieren en christen/alawieten met een vaak hoogstaande kennis en redelijk ideale omstandigheden qua klimaat voor landbouw e.d. Echter i.t.t. de "Spaanse tijden" is er nu meer sprake van moord en doodslag dan van het elkaar opstuwen naar culturele en economische hoogtes. Ook binnen Nederland zijn steden met een mix van deze drie monotheistische geloofsgemeenschappen. Maar ook hier (b)lijkt dat niet meer te werken!