Wat is nodig zodat migranten volwaardig kunnen particperen?

Om volwaardig te kunnen participeren in de samenleving is het van belang dat migranten integreren. Wat van migranten verlangd wordt om te integreren is in de loop der jaren gewijzigd. Het begon als een proces waaraan migranten vrijwillig konden meedoen. Later werd verplicht gesteld dat migranten een integratieprogramma doorlopen. De overheid hielp hen daarbij, onder andere door financiering en door begeleiding door de gemeente. Sinds 2013 moet de vreemdeling de integratie helemaal zelf regelen – de overheid heeft zich hieruit teruggetrokken - en staan er sancties op het niet slagen voor het inburgeringsexamen. Dezelfde ontwikkeling doet zich voor ten aanzien van het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit. Lange tijd werden er geen harde integratievoorwaarden gesteld – het Nederlanderschap werd gezien als stimulans om verder te integreren -, totdat ook hier het slagen voor een inburgeringsexamen een voorwaarde werd om het Nederlandse paspoort te krijgen. Het Nederlanderschap wordt thans gezien als ‘bekroning’ van een afgerond integratieproces. Alhoewel de regels rondom integratie steeds strenger worden – met uitzetting als ultieme sanctie – ontbreekt onderzoek naar wat nu het beste werkt om migranten te laten integreren. Dat onderzoek zou in het kader van de wetenschapsagenda verricht kunnen worden.