Kunnen rechters en gerechten effectief de problemen helpen oplossen die ten grondslag liggen aan de aan hen voorgelegde geschillen? Hoe?

De samenleving verwacht dat rechtspraak bijdraagt aan het oplossen van langlopende conflicten en het ontstaan van toekomstige problemen helpt voorkomen. In die zin wordt verwacht dat rechtspraak bijdraagt aan de duurzame sociale verhoudingen. De rechtspraak probeert aan die eisen tegemoet te komen. In verschillende rechtsgebieden wordt oplossingsgerichte toekomstgeoriënteerde rechtspleging op verschillende wijze ingevuld. Er zijn met name in het strafrecht en het familierecht procedures en interventies voorzien die betrokkenen in een buiten hun vertrouwde omgeving plaatsen of die aangrijpen op het gedrag van verdachten/ veroordeelden of betrokkenen. Denk aan ondertoezichtstellingen, de ZSM procedure, veiligheidshuizen, maar ook de tijdelijke uithuisplaatsing. In het civiele recht zijn daarbij ook experimenten voorzien als de burenrechter, sinds 2010 is er een zgn. deelgeschil procedure mogelijk en is al geruime tijd ervaring opgedaan met schuldhulpverlening voor natuurlijke personen. In het bestuursrecht bestaat de vernieuwing uit de nieuwe zaaksbehandeling. Al deze vormen hebben als doelstelling bij te dragen aan duurzame oplossingen van geschillen en de daaraan ten grondslag liggende gedragingen. Rechters gaan daardoor anders functioneren. Hun beslissingen moeten aansluiten bij de hulpverleningsnetwerken die de uitspraak zullen uitvoeren. Dat heeft onvermijdelijk gevolgen voor de wijze waarop rechters hun onpartijdigheid en onafhankelijkheid bewaken.