Hoe en langs welke wegen kunnen (en moeten) verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden gereguleerd worden om de maatschappij leefbaar en werkbaar te houden en niet te laten vastlopen in belemmeringen voor gedrag

Door diverse grootschalige maatschappelijke veranderingen (privatisering, Europeanisering en globalisering, juridisering, secularisering, gezinssamenstellingen) en technologische ontwikkelingen (nieuwe producten en diensten, o.a. nano-technologie, informatietechnologie) verandert ook het landschap van verantwoordelijkheden voor de omgang met de risico’s en de schadelijke gevolgen van menselijk handelen en natuurlijke fenomenen. Vanuit politiek en bestuurlijk oogpunt wordt gezocht naar nieuwe, betere mogelijkheden om dergelijke risico’s en gevolgen beheersbaar te houden. Er is aandacht voor het verantwoordelijk kunnen stellen van nieuwe actoren, zoals toezichthouders, overheden, private ondernemingen die overheidstaken hebben overgenomen en leidinggevenden binnen deze organisaties. Er is aandacht voor andere inzet van juridische instrumenten, uit het privaatrecht, strafrecht en bestuursrecht, of een combinatie daarvan, om deze verantwoordelijkheden vorm te geven in wijzen van aansprakelijkstelling. Naast repressieve inzet, worden en moeten dergelijke juridische instrumenten ook proactief en preventief aangewend om te voorkomen dat iets misgaat of mis dreigt te gaan. Dat is niet alleen een nationaal belang en nationaal bepaald, maar wordt in toenemende mate Europees en internationaal beïnvloed. In deze ontwikkelingen lijkt het vooral te gaan om uitbreiding en nooit een inkrimping van verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden: bestaande actoren krijgen meer verantwoordelijkheden en nieuwe actoren worden aanvullend verantwoordelijk, zodat de mogelijkheden van aansprakelijkstellingen uitdijen.